{"id":5858,"date":"2023-02-23T19:29:17","date_gmt":"2023-02-23T19:29:17","guid":{"rendered":"https:\/\/www.rafalborcz.com\/?p=5858"},"modified":"2023-02-23T19:29:41","modified_gmt":"2023-02-23T19:29:41","slug":"spektakl-w-rodzaju-antycznej-tragedii-adriana-zimnowoda","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.rafalborcz.com\/en\/spektakl-w-rodzaju-antycznej-tragedii-adriana-zimnowoda\/","title":{"rendered":"SPEKTAKL W RODZAJU ANTYCZNEJ TRAGEDII &#8211; Adriana Zimnowoda"},"content":{"rendered":"<strong>SPEKTAKL W RODZAJU ANTYCZNEJ TRAGEDII<\/strong>\r\n\r\nC\u00f3\u017c to za pomys\u0142 by w obliczu donios\u0142ych odkry\u0107 po\u015bwiadczaj\u0105cych krucho\u015b\u0107 dotychczasowych wyobra\u017ce\u0144 o uporz\u0105dkowanej \u201earchitekturze\u201d \u015bwiata, gdy wyja\u015bnianie zjawiska nieprzewidywalnych proces\u00f3w spontanicznych robi furor\u0119, a fascynacja terminem \u201eentropia\u201d wyp\u0142ywa szerokim strumieniem poza granice dyscyplin naukowych, pojawiaj\u0105c si\u0119 ochoczo tak\u017ce w obszarze sztuki \u2013 malowa\u0107 pejza\u017ce? Czy w obliczu powagi, tej bez ma\u0142a rewolucyjnej sytuacji, obrazowanie dzikiej przyrody ma jakikolwiek sens? Czy ma? Pytanie o sens to bezsprzecznie jedynie ludzka przypad\u0142o\u015b\u0107 i nierzadko szkodliwa. Sk\u0105d zatem u Borcza ta \u201esk\u0142onno\u015b\u0107 do pejza\u017cu\u201d i na czym polega niew\u0105tpliwa warto\u015b\u0107 tego malarstwa? Poni\u017cej przytaczam wiele wyja\u015bniaj\u0105cy fragment autorskiego tekstu artysty, w kt\u00f3rym relacjonuje swoje pobyty w Bieszczadach i jednocze\u015bnie malarskie inspiracje: \u201eZasypiam pod rozgwie\u017cd\u017conym niebem s\u0142uchaj\u0105c nawo\u0142ywa\u0144 puszczyk\u00f3w, ryczenia jeleni, klangoru \u017curawi i wycia wilk\u00f3w. Budz\u0105 mnie dzikie kaczki, k\u0142\u00f3tnie s\u00f3jek, b\u0105d\u017a dziki przychodz\u0105ce pod prastary d\u0105b. \u017byj\u0119 w\u015br\u00f3d olbrzymich uschni\u0119tych jesion\u00f3w, buk\u00f3w o w\u0119\u017cowej sk\u00f3rze, twardych kr\u0119tych grab\u00f3w i delikatnych kruchych olch, pod wielk\u0105 lip\u0105, kt\u00f3ra ca\u0142y lipiec buczy milionem pszcz\u00f3\u0142. W lesie za moimi plecami mieszka wataha wilk\u00f3w i nied\u017awied\u017a. We wrze\u015bniu na brzeg przychodzi jele\u0144, a jezioro pot\u0119guje echem jego ryk. Przede mn\u0105 dawna dolina, jest teraz dnem jeziora, a pod wod\u0105 stoi zatopiony pa\u0142ac. Mieszkaj\u0105 w nim teraz kr\u00f3lewskie ryby. W czerwcu las \u015bwieci mrowiem \u015bwietlik\u00f3w a w styczniu panuje przera\u017caj\u0105ca cisza. Kiedy mieszkam tam d\u0142ugo to my\u015bl\u0119 tylko tymi my\u015blami kt\u00f3re dotycz\u0105 lasu i jeziora. Nie my\u015bl\u0119 o sobie. Kiedy wracam to jezioro zabieram z sob\u0105, z nim \u0142atwiej zrozumie\u0107 wiele spraw, oddzieli\u0107 te wa\u017cne od b\u0142ahych i dobre od z\u0142ych. G\u00f3rskie jezioro, p\u0142aska tafla wody otoczona stromymi brzegami jest jak antyczny amfiteatr. Spektakl kt\u00f3ry si\u0119 w nim rozgrywa jest czym\u015b w rodzaju antycznej tragedii. Mieszkanie w lesie nie jest ucieczk\u0105 od \u017cycia tylko spotkaniem z nim w czystej pierwotnej postaci. Magia nie jest tam niczym nadprzyrodzonym, wszystko z czego si\u0119 sk\u0142ada mo\u017cna dotkn\u0105\u0107 b\u0105d\u017a zobaczy\u0107. Wszystko tam ma sw\u00f3j kszta\u0142t, puls i zapach, istnieje realnie. Tak wygl\u0105da prawdziwy \u015bwiat. \u017byj\u0105c w mie\u015bcie czekam na powr\u00f3t i maluj\u0119 obrazy.\u201d\r\n\r\nTytu\u0142 mojego tekstu (zapo\u017cyczony z cytowanego powy\u017cej fragmentu), cho\u0107 brzmi nieco patetycznie, wyda\u0142 mi si\u0119 niezwykle trafny i godny rozwini\u0119cia. Kwintesencj\u0105 antycznej tragedii by\u0142 dramat polegaj\u0105cy na, beznadziejnej, w gruncie rzeczy, konfrontacji przeciwstawnych sobie racji. W coraz bardziej ucywilizowanym \u015bwiecie, w kt\u00f3rym przysz\u0142o nam \u017cy\u0107, permanentnie dochodzi do g\u0142osu \u201edialog\u201d wypieraj\u0105cych si\u0119 wzajemnie natury i kultury. Natury, kt\u00f3rej samotne, niezale\u017cne trwanie potwierdza jej samowystarczalno\u015b\u0107, hamuj\u0105c ludzk\u0105 pych\u0119 do wszystko stanowienia oraz kultury, kt\u00f3ra przeciwdzia\u0142a\u0107 postanowi\u0142a ujarzmieniu ludzkich sk\u0142onno\u015bci, ci\u0105\u017c\u0105cych (zdaniem niekt\u00f3rych antropolog\u00f3w i filozof\u00f3w) w kierunku zezwierz\u0119cenia. Dodajmy od razu, \u017ce takie por\u00f3wnanie to ogromny skr\u00f3t my\u015blowy i krzywdz\u0105ce dla zwierz\u0119cego \u015bwiata por\u00f3wnanie. Bo czy\u017c nie jest prawd\u0105, \u017ce zwierz\u0119 zabija niemal wy\u0142\u0105cznie z g\u0142odu, a cz\u0142owiek potrafi zabi\u0107 dla rozrywki! Wiele z niesprawiedliwych, cho\u0107 mocno zakorzenionych w \u015bwiadomo\u015bci mit\u00f3w na temat zachowa\u0144 zwierz\u0105t (zw\u0142aszcza wilk\u00f3w) m\u00f3g\u0142by sprostowa\u0107 sam artysta. Jego wiedza o naturze dzikiej przyrody pochodzi z bezpo\u015bredniego jej do\u015bwiadczania i jako taka jest nie do przecenienia. I mo\u017ce warto w tym miejscu przypomnie\u0107 sobie, i\u017c wilk poprzez wszystkie epoki i we wszystkich kulturach, rozpoznawany by\u0142 nie tylko jako symbol negatywny (ten utrwalony zosta\u0142 zw\u0142aszcza w kulturze chrze\u015bcija\u0144skiej), symbol si\u0142 demonicznych a nawet samego diab\u0142a. W epoce antycznej wilk by\u0142 symbolem \u015bwiat\u0142a, uto\u017csamiany z Apollem - bogiem sztuki, nauki, przewodnikiem muz.\r\n\r\nKilka lat temu ukaza\u0142a si\u0119 na rynku polskim ksi\u0105\u017cka ameryka\u0144skiego filozofa Marka Rowlandsa pod tytu\u0142em Filozof i wilk. Przeczyta\u0142am j\u0105 niedawno, a b\u0119d\u0105c ju\u017c po d\u0142ugiej rozmowie z Rafa\u0142em Borczem, automatycznie na\u0142o\u017cy\u0142y mi si\u0119 do\u015bwiadczenia p\u0142yn\u0105ce z obserwacji i bezpo\u015bredniego obcowania z natur\u0105 (zw\u0142aszcza wilkami) obu pan\u00f3w. Do\u015bwiadczenia te, ka\u017cdy z nich zgodnie z profesj\u0105 i predyspozycjami, zaadaptowa\u0142 w zawodowe obszary; Rowlands na grunt filozofii, Borcz sztuki. I tak Rowlands, kt\u00f3ry adoptuj\u0105c m\u0142odego wilka zjednoczy\u0142 z nim sw\u00f3j los na kolejne dziesi\u0119\u0107 lat i w sporej mierze podporz\u0105dkowa\u0142 mu osobiste \u017cycie, pod wp\u0142ywem do\u015bwiadczenia wsp\u00f3lnego z nim mieszkania i podr\u00f3\u017cowania zrewidowa\u0142 liczne z \u201ewyznawanych\u201d dotychczas \u015bwiatopogl\u0105d\u00f3w. Z tej niezwyk\u0142ej, bezpo\u015bredniej konfrontacji Rowlands wyci\u0105ga wnioski obalaj\u0105ce co najmniej dwa mity: jeden dotyczy wrogiej cz\u0142owiekowi natury wilka, drugi przekonania o wyj\u0105tkowo\u015bci rodzaju ludzkiego. Do\u015bwiadczenia Borcza, cho\u0107 w formie nieco odmienne, s\u0105 w wielu punktach styczne. Artysta \u201e\u0107wiczenia z obserwacji natury\u201d odrabia wprawdzie okazjonalnie, lecz ka\u017cdorazowo z ogromnym emocjonalnym zaanga\u017cowaniem oraz szczerym zachwytem nad przyrod\u0105, jej harmonijnym trwaniem i wewn\u0119trznym kodeksem. Bieszczadzkie pobyty Borcza pe\u0142ni\u0105 w pewnym sensie rol\u0119 india\u0144skiego namiotu oczyszcze\u0144, do kt\u00f3rego przybywa w celu \u201eobmycia\u201d nie tylko cia\u0142a, ale nade wszystko duszy. Pobyt w india\u0144skim sza\u0142asie dymu mia\u0142 na celu ustanowienie w\u0142a\u015bciwych \u017cyciowych hierarchii oraz uleczenie plemiennych relacji. By\u0142 testem dojrza\u0142o\u015bci, wytrzyma\u0142o\u015bci oraz umiej\u0119tno\u015bci przebywania wy\u0142\u0105cznie we w\u0142asnym towarzystwie \u2013 w samotno\u015bci. \u201eW jakim centrum duszy, w jakim zak\u0105tku serca, na jakim zakr\u0119cie my\u015bli wielki samotnik jest samotny, naprawd\u0119 samotny. Samotny? Zamkni\u0119ty w sobie czy ukojony? (\u2026) Samotnik, w swojej glorii bycia samotnym, s\u0105dzi czasem, \u017ce zdo\u0142a powiedzie\u0107 czym jest samotno\u015b\u0107. Ale ka\u017cdy ma samotno\u015b\u0107 w\u0142asn\u0105\u201d \u2013 powiada Bachelard. Ten w\u0142a\u015bnie rodzaj bieszczadzkiej \u201esamotno\u015bci w\u0142asnej\u201d transponuje Borcz na obrazy, i z tej w\u0142a\u015bnie przyczyny, jak s\u0105dz\u0119, poruszaj\u0105 one bardziej emocje ni\u017c intelekt.\r\n\r\nMalarstwo Borcza momentami jest ba\u015bniowe, czasem emanuje atmosfer\u0105 grozy, czasem onirycznej poetyki. Dla jednych jest wy\u0142\u0105cznie odwzorowaniem, dla drugich pobrzmiewa echem archetypicznych odniesie\u0144. Ci pierwsi doceni\u0105 kunszt p\u0119dzla, efekt wielogodzinnych, \u017cmudnych czynno\u015bci w celu precyzyjnego oddania szczeg\u00f3\u0142\u00f3w przedstawianego \u015bwiata przyrody. Zachwyc\u0105 si\u0119, by\u0107 mo\u017ce, zastosowaniem niezwyk\u0142ych skr\u00f3t\u00f3w perspektywicznych w sposobie przedstawienia drzew (zabieg kt\u00f3ry nasuwa skojarzenia z widokiem sklepie\u0144 gotyckich katedr), zasypan\u0105 tysi\u0105cami migocz\u0105cych drobin tafl\u0105 nocnego nieba, osuwaj\u0105cym si\u0119 w kierunku linii horyzontu bladym, zimowym s\u0142o\u0144cem, gr\u0105 \u015bwietlnych refleks\u00f3w na powierzchni jeziora, wiotko\u015bci\u0105 efemerycznych olch czy kunsztem w oddaniu anatomicznych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w namalowanych zwierz\u0105t. Ci drudzy dostrzeg\u0105 w obrazach pejza\u017c przetworzony, odsy\u0142aj\u0105cy w rejony ponadhistorycznych symboli, legend o wiecznym powrocie, wci\u0105\u017c nieodkrytych zagadek pulsuj\u0105cej \u017cyciem nieujarzmionej natury.\r\n\r\nPoza walorami wymienionym powy\u017cej jest jeszcze warto\u015b\u0107 nadrz\u0119dna, kt\u00f3ra okre\u015bla tw\u00f3rczo\u015b\u0107 i artystyczn\u0105 postaw\u0119 Borcza. To bezpretensjonalna prawda, wywo\u0142uj\u0105ca w odbiorcy ten rodzaj g\u0142\u0119bokich emocji, kt\u00f3ry wzbudza zachwyt i jednocze\u015bnie respekt wobec obecno\u015bci czego\u015b donios\u0142ego, nieznanego i niezrozumianego. To ten rodzaj \u201ezauroczenia\u201d, kt\u00f3ry wywo\u0142uj\u0105 we mnie (tutaj pozwol\u0119 sobie na muzyczne por\u00f3wnanie) kompozycje Lisy Gerard . Chocia\u017c to odleg\u0142e skojarzenie, to zauwa\u017cam pewien wsp\u00f3lny mianownik w podej\u015bciu do tw\u00f3rczo\u015bci czerpi\u0105cej inspiracje z otaczaj\u0105cego \u015brodowiska. Jest nim zachwyt nad natur\u0105, nad jej rytmami, d\u017awi\u0119kami i barwami oraz nadrz\u0119dna troska, aby nie zbezcze\u015bci\u0107 jej \u201e\u015bwi\u0119to\u015bci\u201d poprzez zbyt daleko id\u0105ce, nastawione wy\u0142\u0105cznie na fasadowo\u015b\u0107, metamorfozy artystyczne.","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>SPEKTAKL W RODZAJU ANTYCZNEJ TRAGEDII C\u00f3\u017c to za pomys\u0142 by w obliczu donios\u0142ych odkry\u0107 po\u015bwiadczaj\u0105cych krucho\u015b\u0107 dotychczasowych wyobra\u017ce\u0144 o uporz\u0105dkowanej \u201earchitekturze\u201d \u015bwiata, gdy wyja\u015bnianie zjawiska nieprzewidywalnych proces\u00f3w spontanicznych robi furor\u0119, a fascynacja terminem \u201eentropia\u201d wyp\u0142ywa szerokim strumieniem poza granice dyscyplin naukowych, pojawiaj\u0105c si\u0119 ochoczo tak\u017ce w obszarze sztuki \u2013 malowa\u0107 pejza\u017ce? Czy w obliczu powagi, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-5858","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-teksty"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.rafalborcz.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5858","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.rafalborcz.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.rafalborcz.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.rafalborcz.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.rafalborcz.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5858"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.rafalborcz.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5858\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5859,"href":"https:\/\/www.rafalborcz.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5858\/revisions\/5859"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.rafalborcz.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5858"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.rafalborcz.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5858"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.rafalborcz.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5858"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}